BLOG
Rijit mi, Halat Tipi mi? Sismik Askı Seçiminde Mühendislik Kriterleri
Rijit ve halat tipi sismik askı sistemleri arasındaki farklar nelerdir? Doğru sismik askı seçimi için mühendislik kriterlerini detaylarıyla öğrenin.
Sismik Askı Seçimi Neden Bu Kadar Kritik?
Deprem anında mekanik tesisat sistemlerinin davranışı, çoğu zaman göz ardı edilen ancak yapı güvenliğini doğrudan etkileyen bir konudur. Boru hatları, hava kanalları ve ekipmanlar; deprem sırasında yalnızca düşey yükler altında değil, çok yönlü yatay kuvvetler altında da çalışır.
Bu kuvvetleri kontrol altına almak için kullanılan sismik askı sistemleri temelde iki ana gruba ayrılır:
- Rijit sismik askı sistemleri
- Halat (kablo) tipi sismik askı sistemleri
Sahada ve projelerde sıkça sorulan soru şudur:
“Hangisi daha iyi?”
Oysa doğru soru şudur:
“Bu proje için hangisi mühendislik açısından doğru?”
Rijit ve Halat Tipi Sismik Askı Sistemleri Nedir?
- Rijit Sismik Askı Sistemleri
Rijit sistemler; çelik profiller, rijit bağlantı elemanları ve sabit geometrilerle oluşturulan, deplasmanı sınırlayan çözümlerdir. Yüksek taşıma kapasitesi ve düşük hareket toleransı gerektiren uygulamalarda tercih edilir.
- Halat Tipi (Kablo) Sismik Askı Sistemleri
Halat tipi sistemler; çelik kablolar, gerdirme elemanları ve ankrajlardan oluşur. Bu sistemler, esnek yapıları sayesinde çok yönlü kuvvetleri karşılayabilme avantajına sahiptir.
Her iki sistem de doğru tasarlandığında güvenlidir; ancak yanlış projede yanlış sistem kullanıldığında ciddi riskler doğurabilir.
1- Taşıyıcı Sistem ve Yapı Tipi
Rijit Sistemler Ne Zaman Avantajlıdır?
- Çelik yapılarda
- Taşıyıcı sistemin rijit olduğu projelerde
- Düşük deplasman toleransı olan tesisatlarda
Rijit askılar, yükleri taşıyıcı yapıya doğrudan ve kontrollü şekilde aktarır.
Halat Tipi Sistemler Ne Zaman Avantajlıdır?
- Betonarme yapılarda
- Yüksek katlı binalarda
- Taşıyıcı sistemin farklı yönlerde çalıştığı yapılarda
Halat sistemler, yapının doğal hareketine uyum sağlayabilir.
2- Tesisat Türü ve Yük Karakteri
Rijit Sistemlerin Uygun Olduğu Tesisatlar
- Büyük çaplı boru hatları
- Ağır mekanik ekipmanlar
- Yangın tesisatları
Bu sistemlerde kontrolsüz hareket kabul edilemez.
Halat Tipi Sistemlerin Uygun Olduğu Tesisatlar
- Hafif ve orta ağırlıktaki hatlar
- Uzun açıklıklı kanallar
- Çok yönlü kuvvetlere maruz kalan tesisatlar
Halat sistemler, yükü karşılamak kadar yönlendirmek için de kullanılır.
3- Deplasman ve Hareket Kontrolü
En Kritik Mühendislik Kriteri
Deprem sırasında tesisatların belirli bir miktar hareket etmesi normaldir. Önemli olan, bu hareketin:
- Öngörülebilir
- Sınırlandırılmış
- Yapıya zarar vermeyecek
şekilde gerçekleşmesidir.
Rijit Sistemlerde
- Deplasman minimumdur
- Sistem daha sert davranır
- Yanlış tasarımda kırılganlık artabilir
Halat Tipi Sistemlerde
- Deplasman kontrollü şekilde gerçekleşir
- Enerji sönümleme kapasitesi daha yüksektir
- Yanlış gerdirme ciddi performans kaybına yol açabilir
4- Montaj Toleransları ve Saha Gerçekleri
Rijit Sistemlerin Montaj Gerçekleri
- Ölçü ve hizalama hassasiyeti yüksektir
- Projeye birebir uyum gerektirir
- Sahada değişiklik toleransı düşüktür
Halat Tipi Sistemlerin Montaj Gerçekleri
- Montaj esnekliği daha yüksektir
- Saha toleranslarını daha iyi karşılar
- Gerdirme ayarları kritik öneme sahiptir
Bu nedenle saha koşulları, sistem seçiminde mutlaka değerlendirilmelidir.
5- Mühendislik Hesapları ve Standartlara Uyum
Her iki sistem için de hesap yapılmadan seçim yapılması, en büyük hatalardan biridir.
Rijit Sistemlerde Hesap
- Kesit dayanımları
- Burkulma kontrolleri
- Bağlantı rijitlikleri
Halat Tipi Sistemlerde Hesap
- Halat çekme kapasiteleri
- Gerdirme açıları
- Ankraj yükleri
Burada önemli olan sistem türü değil, hesapların doğruluğudur.
“Hangisi Daha Güvenli?” Sorusu Neden Yanlış?
Sahada sıkça karşılaşılan bu soru, mühendislik açısından eksiktir. Çünkü:
- Yanlış yerde kullanılan rijit sistem aşırı rijitlik yaratabilir
- Yanlış yerde kullanılan halat sistemi kontrolsüz hareket oluşturabilir
Doğru sistem; projeye, yapıya ve tesisata göre belirlenen sistemdir.
Darhan Mühendislik Yaklaşımıyla Doğru Sistem Seçimi
Darhan, rijit veya halat tipi sismik askı seçiminde üründen önce mühendislik senaryosunu değerlendirir.
Bu yaklaşımda:
- Yapının deprem davranışı analiz edilir
- Tesisat yükleri ve hareket ihtiyaçları belirlenir
- Sistemler gerektiğinde hibrit çözümlerle birlikte kullanılır
Amaç; tek bir doğruyu dayatmak değil, projeye en uygun çözümü üretmektir.
Sonuç: Doğru Soru, Doğru Sistem, Doğru Mühendislik
Rijit mi, halat tipi mi sorusu; ancak doğru mühendislik kriterleriyle anlam kazanır. Sismik askı sistemlerinde güvenlik:
- Ürün tipinden değil
- Hesaptan, tasarımdan ve uygulamadan
doğar.
Doğru seçilmiş bir sismik askı sistemi:
- Deprem anında tesisat davranışını kontrol eder
- Yapı ile tesisat arasındaki uyumu sağlar
- Uzun vadeli güvenlik ve performans sunar
Bu nedenle sismik askı seçimi, alışkanlıklarla değil mühendislikle yapılmalıdır.