EN

BLOG

BLOG

NFPA 13 / 2016 STANDARTLARINA GÖRE SİSMİK KORUMA

NFPA 13 / 2016 STANDARTLARINA GÖRE SİSMİK KORUMA 

2016 yılında revize olan NFPA 13’e göre yangın tesisatının sismik askılanmasına ilişkin standartlar hakkında genel bilgi.

NEDEN SİSMİK ASKILAMA YAPILMALIDIR?Sismik Askılama, yapısal olmayan mekanik tesisat veya bileşenlerinin, olası bir deprem anında, yapı ile beraber hareket etmesini sağlayarak mekanik sistemin zarar görmesini engellemektir.

Buna ek olarak ;
* Türkiye Yangından Korunma Yönetmeliği
* Deprem Bölgelerinde Yapılacak Binalara İlişkin Yönetmelik
* International Building Code (IBC)
* FM Global FMDS 2.8
* NFPA 13
gibi yönetmeliklerin tamamı yapısal olmayan elamanların sismik korumasını zorunlu tutmaktadır.
 
NFPA 13 NEDİR ?
NFPA (National Fire Protection Association), ABD'de uygulanması zorunlu olan yangın ve yangın güvenliğini etkileyen konuların standartlarını belirleyen ve yayınlayan kuruluştur.
NFPA 13 Yangın Sprinkler Sistemlerinin dizaynı ve montajı için standartları belirleyen, ülkemiz dahil birçok ülkede kabul görmüş standarttır.
 
NFPA 13 STANDARTLARINA GÖRE SİSMİK KORUMA
NFPA 13 Standartlarına göre yangın tesisatında sismik askılama yapılması gerekliliği bölüm 9.3.5’de bir çok maddede belirtilmiştir. Bunlardan bazıları;
* Sprinkler tesisatında hem enine hem de boyuna yatay sismik yükler ve sismik yüklerden kaynaklanan dikey yüklere karşı sismik askılama yapılmalıdır. 
* Sismik askılamanın bağlanacağı yapı elemanının doğabilecek sismik yüklere karşı dayanıklı olması gerekmektedir.
* Sprinkler borusuna uygulanacak sismik askı dizaynı yapılırken sismik askının etki alan hesabı tüm bağlı borular ve su dolu ağırlıkları göz önünde bulundurularak yapılmalıdır.
* Sprinkler sistemininin üzerinde yer alan sismik askı, o sistemin taşıyıcı askılama sistemi ile aynı yapıya bağlanmalıdır. 
 
YANGIN TESİSATINDA KAPLİN YERLEŞİMİ ( NFPA 13-2016 / 9.3.2)
NFPA 13 yangın tesisatının sismik korumasına ilişkin olarak sismik askılamanın dışında tesisat üzerinde yer alan esnek kaplinlerin yerleşimine de atıfta bulunur.
Buna göre;
* 2½'' (65mm) ve üzeri borularda, tesisatın yapı ile ayrı olarak hareket edebilmesi için boru sonlarında esnek kaplinler kullanılmalıdır.
* 900 mm den kısa kolon hatlarında esnek kaplin kullanımı zorunlu olmayıp  900 mm ve 2.1 m arası uzunluktaki kolon hatları için 1 adet esnek kaplin kullanımı yeterlidir.
Çok katlı binalarda zeminin 300 mm üzerinde ve zeminin 600 mm altındaki mesafe içerisinde esnek kaplin montajı yapılmalıdır. (Resim 2)

 

Bölüm 9.3.4’de yer alan boşluk kriterlerinin sağlanmadığı duvar geçişlerinden maksimum 300 mm önce ve sonra esnek kaplin kullanılmalıdır. (Resim 3)
Yapının genleşme bağlantılarına 600 mm mesafe içerisinde esnek kaplin montajı yapılmalıdır.
Birden fazla sprinkleri besleyen, 4.6 m yi aşan düşey hatların tepe kısmının 600 mm içerisinde çaptan bağımsız olarak esnek kaplin kullanılmalıdır.
Kolon yada dikey herhangi bir hattın sismik askılandığı yada desteklendiği noktalardan 600 mm mesafe içerisinde kalacak şekilde esnek kaplin montajı yapılmalıdır.
 
ENLEMESİNE SİSMİK ASKILAMA
Enlemesine sismik askılama boru hattına dik gelecek deprem yüklerine karşı uygulanmaktadır.
Yangın tesisatında enlemesine sismik askılama tüm ara, ana besleyici hatlar ve 2½'' üzerindeki branşman hatlarına uygulanmalıdır.
Enlemesine sismik askılama dizaynı yapılırken;
* Enlemesine sismik askılar arasındaki mesafenin 12 metreyi
* Son enine sismik askı ile boru sonu arasındaki mesafenin 1.8 metreyi
* Borunun yön değişikliklerinde, ardışık enine askılar arası kümülatif mesafenin ise 12 metreyi geçmemesine dikkat edilmelidir.

Enine sismik askı ile diğer borunun merkezi arasındaki mesafenin 600 mm’den kısa olması durumunda enine sismik askı diğer hatta boyuna sismik askı olarak davranabilir. Bu durum, enine askılanan boru çapının boyuna askılanacak boru çapına eşit ve büyük olması durumunda geçerlidir.
 
İSTİSNALAR
Yangın tesisatında uygulanacak enlemesine sismik askılar için istisnalar mevcuttur:
* Tek tek askılanan branşman hatlarında, boru üstü ile boru bağlantısının yapıldığı yapı arasındaki mesafenin 150 mm içerisinde olduğu,
* Branşman üzerindeki askı kelepçelerin en az %75'inin ilgili NFPA standardı maddesini sağladığı,
* Branşman üzerindeki ardışık askıların ilgili NFPA limitlerini aşmadığı durumların tümünün 
sağlandığı durumlarda branşman hatları üzerinde enlemesine sismik askılama yapılmayabilir.
Ana hatlar için ise;
* Tek tek askılanan ana hatlarda, boru üstü ile boru bağlantısının yapıldığı yapı arasındaki mesafenin 150 mm içerisinde olduğu,
* Ana hat üzerindeki askı kelepçelerin en az %75'inin ilgili NFPA standardı maddesini sağladığı
* Branşman üzerindeki ardışık askıların ilgili NFPA limitlerini aşmadığı
* Sismik katsayı (Cp) 0,5’ den küçük olduğu,
* Nominal boru çapının ana besleyici hatlarda 6 inç , ara besleyici hatlarda ise 4 inçi geçmediği
koşullarının tümünün sağlanması  durumunda anahatlarda enlemesine sismik askı uygulaması yapılmayabilir.
 
BOYUNA SİSMİK ASKILAMA
Boyuna sismik askılama boru hattına paralel gelecek deprem yüklerine karşı uygulanmaktadır.
Boylamasına sismik askılama çaptan bağımsız olmak üzere tüm ana ve ara besleyici hatlara uygulanmalıdır. Boylamasına sismik askı dizaynı yapılırken;
* Boyuna sismik askılar arası mesafesinin 24 metreyi geçmediğinden,
* Son boyuna sismik askı ile boru sonu yada yön değişikliği arasındaki mesafe 12 metreyi geçmediğine dikkat edilmelidir.
Bunlara ek olarak; 
* 3.7 mt’ den uzun her boru hattı enine ve boyuna sismik olarak sınırlanmalıdır.              
* Boyuna sismik askı ile diğer borunun merkezi arasındaki mesafenin 600mm içerisinde olması durumunda boyuna sismik askı diğer hatta enine sismik askı olarak davranabilir.
 
BRANŞMAN HATLARININ SİSMİK KORUMASI
Branşmanlar, besleyici hatlara göre daha az sismik yüke maruz olan hatlardır.
Branşmanların sismik yüklere karşı korunmasında;
* Onaylı sismik askılama ürünleri
* U Bolt kelepçeler
* Sınırlama sağlayan onaylı CPVC askılar kullanılabilir. 
Halatlı sismik askılama yapılacak ise;
* Düşey ile en az 45° açı yapacak şekilde, borunun iki tarafına ankraj yapılmalıdır.
Askılama, düşey yüklere karşı kullanılan askılama kelepçesi ile 150 mm mesafe içerisinde, düşeyle en az 45° açı yapacak şekilde yapılmalıdır. Bu durum l/r oranının 400'ü geçmediği , askı rotunun boruya kadar uzatıldığı durumda geçerlidir. Sismik askı, boru askı kelepçesinden 600 mm mesafe içerisinde konumlandırılmalıdır.
Branşmanların sismik sınırlandırılması sırasında takip edilmesi gereken kurallar şunlardır; 
* Sismik askıya en yakın askı kelepçesi, alttan gelebilecek kuvvetlere karşı mukavim olmalıdır.
* Branşman üzerindeki son sprinkler sismik olarak sınırlanmalıdır.
* Rot ile askılama yapılan branşman hatlarında, boru üstü ile boru bağlantısının yapıldığı yapı arasındaki mesafe 150 mm'den az olursa branşman hatları için herhangi bir ek sınırlama da yapılmaz.  
* Sprinkler düşüşlerinde ve ''armover'' borularında sınırlamaya gerek yoktur.* 1.2 mt ve uzun sprig boruları yanal hareketlere karşı sınırlanmalıdır.
* Branşman hatları, boru çapı ve Cp değerlerine göre değişkenlik gösteren aralıklara göre enine olarak askılanmalıdır.
 
KOLON HATLARINDA SİSMİK KORUMA
NFPA 13’e göre kolon hatlarının sismik korumasına ilişkin standartlar şunlardır;
* Uzunluğu 900 mm'yi geçen kolon hatlarında 4 yönlü sismik askılama yapılmalıdır
* Kolon hattındaki 4 yönlü askılar arası mesafe 7,6 metreyi geçmemelidir. 
* Kolon hattının tepe noktasındaki 4 yönlü sismik destek yataydaki boru üzerinde yer alıyor ve sismik askı ile kolon hattı merkezi arası mesafe 600 mm’den küçük ise, bu askı hem düşey hem de yatay yükü alacak şekilde seçilmelidir. 
* Çok katlı binalarda, kolon hattının kat aralarında geçtiği boşluk 9.3.4'teki limitleri sağladığı takdirde 4 yönlü askılamaya gerek yokturi
* Tesisatın duvar, zemin, platform ve kaide geçişlerinde boru çevresinde gerekli boşluk bırakılmalıdır.
Borunun platform, kaide, duvar veya zemindeki deliklerden geçtiği yerlerde, nominal çapı, 1'' ve 3½'' arası borularda boru çapından 2'' daha geniş , 4'' ve üzeri borularda boru çapından 4'' daha geniş boşluk bırakılmalıdır.
Esnek kaplin, borunun yapısal geçişlerden önceki ve sonraki 300 mm içerisinde kalıyorsa boşluk gerekli değildir.
 
YATAY SİSMİK YÜKLERİN HESAPLANMASI
Yangın tesisatı boru hatları üzerine etki edecek yatay sismik yük olan Fpw’nin hesaplanmasında
İki bilinmeyen kullanılmaktadır.
Bunlardan ilki Wp sismik askılama yapılacak sistemin su dolu boru ağırlığının 1.15 katı olarak kabul edilmelidir.
Diğeri ise Cp , yani deprem katsayısı olup, Tablo : 9.3.5.9.3'ten kısa periyot ivmesi Ss' ten faydalanılarak bulunur.
* Ss değeri yetkili tarafından belirlenir veya ilgili deprem haritaları yardımıyla bulunur. 
* Cp değerinin hesaplanması için gerekli data mevcut değil ise, Cp = 0.5 alınmalıdır.
* Herhangi bir enlemesine sismik askı üzerine etki yapacak toplam yatay sismik yüklerin hesabı yapılırken, boylamasına sismik askılama yapılmış branşman hatları dışında kalan, tüm hatlar ve branşman hatları hesaba dahil edilmelidir.
* Herhangi bir boylamasına sismik askı üzerine düşen toplam yatay sismik yük hesabı yapılırken bu sismik askının etki alanı içerisinde kalan tüm besleyici hatlar hesaba dahil edilmelidir.
 
SİSMİK ASKILARIN MONTAJ KURALLARI
Yangın tesisatı üzerinde sismik askılama montajı yapılırken;
* Sismik destekleme doğrudan servis borusuna yapılmalıdır.     
* Sismik askılama sıkı olmalıdır.
* Sismik askıyı oluşturan tüm parça ve bağlantılar, eksantrik yüklerin oluşmasını önlemek adına boru merkezi ile aynı hat üzerinde düz bir çizgi doğrultusunda monte edilmelidir. 
Yalnız çekme yüküne dayanıklı destekler için, enine yada boyuna destek noktalarında karşılıklı iki ürün kullanılmalıdır.